Język polski · klasa 6 · Teoria literatury
Środki stylistyczne
Epitet, porównanie, przenośnia i inne środki, które ożywiają teksty literackie.
To jedna z 481 lekcji w aplikacji Memospace. Pokazujemy tu całą jej notatkę, kartkę Zapamiętaj i pięć pytań. W aplikacji lekcję czyta na głos Synapsa, a pytania wracają w powtórkach.
Podstawa programowa: I.1.4, I.1.15 — dotychczasowa podstawa programowa: rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 14 lutego 2017 r. (Dz.U. 2017 poz. 356) ze zmianami z 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 996)
Tak ta lekcja wygląda w aplikacji
Dziecko przechodzi lekcję rozdział po rozdziale, a kartka Zapamiętaj rysuje się przy tym gałąź po gałęzi. Lekcji można też posłuchać. Potem odpowiada na pytania stuknięciem. Poniżej cała treść lekcji, do przeczytania razem.
Porównanie i przenośnia
Każdy środek zostawia w tekście ślad. Słowo „jak”, „niczym” albo „jakby” zdradza porównanie. Jeśli żadnego śladu nie widać, a wyraz znaczy coś innego niż zwykle — masz przenośnię. Porównanie i przenośnia mówią o podobieństwie, ale tylko porównanie robi to wprost: „silny jak lew” to porównanie, a „złote serce” — przenośnia.
| Porównanie | Przenośnia | |
|---|---|---|
| Słowo „jak” | jest | go nie ma |
| Podobieństwo | wyrażone wprost | ukryte |
| Przykład | silny jak lew | złote serce |
Epitet
Przymiotnik przy rzeczowniku to zwykle epitet, np. „srebrny księżyc”.
Onomatopeja
Wyraz, który brzmi jak odgłos, to onomatopeja: „bzz”, „trzask”, „kap, kap”.
Symbol
Symbol i hiperbola działają na wyobraźnię. Biały gołąb w wierszu to nie tylko ptak, ale i pokój, a waga — sprawiedliwość. „Czekałem całą wieczność” to hiperbola — nikt nie liczy tu godzin, chodzi o wrażenie.
Zdrobnienie i zgrubienie
Przyrostek „-ek”, „-ik”, „-uszek” tworzy zdrobnienie, a „-isko” lub „-ysko” — zgrubienie. Zdrobnienie zmniejsza (kotek), zgrubienie powiększa (kocisko). Neologizm to wyraz dopiero wymyślony, archaizm — wyraz dawno zapomniany.
Anafora
Wypowiedź wzmacniają różne środki. Apostrofa woła: poeta zwraca się do ojczyzny, do rzeki, do czytelnika. Pytanie retoryczne pyta, choć wcale nie czeka na odpowiedź. Wykrzyknienie krzyczy: „Co za widok!”. Powtórzenie wraca do tego samego wyrazu, a gdy wraca na początku kolejnych wersów, nazywamy je anaforą, np. „Wróć do domu. Wróć do nas.”
Uosobienie i ożywienie
Ożywienie i uosobienie budzą rzeczy do życia: ożywienie daje im cechy istot żywych, np. ruch albo głos zwierzęcia („wiatr wył za oknem”), a uosobienie — mowę, myśli i uczucia człowieka („las szeptał bajki”).
Kartka Zapamiętaj
Cała lekcja na jednej stronie: mapa myśli z obrazkami i podpowiedzią, jak to zapamiętać. Po zakupie można ją pobrać z aplikacji jako kartkę A4 i wydrukować.
Sprawdź się
Czym jest epitet?
- Celowym powtórzeniem tego samego wyrazu w tekście
- Zestawieniem dwóch rzeczy za pomocą słowa „jak”
- Określeniem rzeczownika podkreślającym jego cechę
- Bezpośrednim zwrotem do osoby lub przedmiotu
Pokaż odpowiedź
Określeniem rzeczownika podkreślającym jego cechę
Czym jest porównanie?
- Zestawieniem dwóch rzeczy słowami „jak”, „niczym”, „jakby”
- Nadaniem przedmiotom cech istoty żywej
- Określeniem rzeczownika podkreślającym jego cechę
- Pytaniem, na które nie oczekujemy odpowiedzi
Pokaż odpowiedź
Zestawieniem dwóch rzeczy słowami „jak”, „niczym”, „jakby”
Czym jest przenośnia (metafora)?
- Uroczystym zwrotem do osoby lub przedmiotu
- Przeniesieniem znaczenia wyrazu bez słowa „jak”
- Zestawieniem dwóch rzeczy za pomocą słowa „jak”
- Formą wyrazu nadającą mu znaczenie czułości
Pokaż odpowiedź
Przeniesieniem znaczenia wyrazu bez słowa „jak”
Czym przenośnia różni się od porównania?
- Zawsze dotyczy zwierząt, a porównanie — ludzi
- Nie ma między nimi żadnej różnicy
- Jest zawsze dłuższa niż zwykłe porównanie
- Nie używa słowa „jak” i łączy dwa znaczenia w jedno
Pokaż odpowiedź
Nie używa słowa „jak” i łączy dwa znaczenia w jedno
Czym jest ożywienie?
- Nadaniem rzeczy wyłącznie cech ludzkich
- Nadaniem rzeczy martwej cech istoty żywej
- Zestawieniem dwóch rzeczy za pomocą słowa „jak”
- Celowym powtórzeniem tego samego wyrazu
Pokaż odpowiedź
Nadaniem rzeczy martwej cech istoty żywej
Zapamiętaj
- Porównanie ma słowo „jak”, przenośnia go nie ma.
- Uosobienie nadaje cechy ludzkie, ożywienie — cechy każdej istoty żywej.
- Epitet określa rzeczownik, onomatopeja naśladuje dźwięk.
- Zdrobnienie zmniejsza, zgrubienie powiększa, anafora otwiera kolejne wersy.
- Symbol znaczy więcej, niż mówi wprost.
Pozostałe lekcje są w aplikacji
W Memospace są wszystkie tematy klasy 6, z tego przedmiotu i z pozostałych. Aplikacja sama planuje powtórki, a rodzic widzi postępy.
Wypróbuj 7 dni za darmo