Biologia · klasa 7 · Krążenie i odporność
Krew
Osocze, krwinki i płytki, grupy krwi AB0 i Rh oraz krwiodawstwo.
To jedna z 481 lekcji w aplikacji Memospace. Pokazujemy tu całą jej notatkę, kartkę Zapamiętaj i pięć pytań. W aplikacji lekcję czyta na głos Synapsa, a pytania wracają w powtórkach.
Podstawa programowa: III.4.3, III.4.4 — dotychczasowa podstawa programowa: rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 14 lutego 2017 r. (Dz.U. 2017 poz. 356) ze zmianami z 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 996)
Tak ta lekcja wygląda w aplikacji
Dziecko przechodzi lekcję rozdział po rozdziale, a kartka Zapamiętaj rysuje się przy tym gałąź po gałęzi. Lekcji można też posłuchać. Potem odpowiada na pytania stuknięciem. Poniżej cała treść lekcji, do przeczytania razem.
Zadania krwi
Krew dociera do każdej komórki ciała. Przynosi tlen, składniki pokarmowe i hormony. Zabiera dwutlenek węgla i inne zbędne produkty, na przykład mocznik. Broni nas przed drobnoustrojami. Po skaleczeniu krzepnie i zamyka ranę. Rozprowadza też ciepło po ciele.
Osocze
Odwirowana krew rozdziela się na dwie warstwy. Na górze jest żółtawe osocze, około 55% objętości krwi. Na dole są krwinki i płytki krwi, około 45%. Osocze w około 90% składa się z wody. Niesie rozpuszczone składniki pokarmowe, hormony, CO₂ i mocznik.
Krwinki
Krwinki czerwone zawierają hemoglobinę – czerwony barwnik z żelazem, który wiąże tlen. To dzięki niej krew jest czerwona. Dojrzała krwinka czerwona nie ma jądra. Krwinki białe mają jądro i niszczą drobnoustroje. Wszystko to powstaje w czerwonym szpiku kostnym.
| Krwinki czerwone | Krwinki białe | Płytki krwi | |
|---|---|---|---|
| Zadanie | przenoszą tlen | niszczą drobnoustroje | krzepnięcie krwi |
| Jądro | nie mają | mają | nie mają |
| Powstają w | czerwonym szpiku | czerwonym szpiku | czerwonym szpiku |
Płytki krwi
Płytki krwi to małe fragmenty komórek bez jądra. W ranie płytki tworzą czop, a z białek osocza powstaje sieć nitek. Więzną w niej krwinki i tworzy się skrzep.
Grupy krwi AB0
Grupy krwi różnią się antygenami na krwinkach czerwonych. Antygen to cząsteczka, po której organizm rozpoznaje krwinkę. Grupa A ma antygen A, a grupa B – antygen B. Grupa AB ma oba, a grupa 0 – żaden. W osoczu są przeciwciała, czyli białka łączące się z obcym antygenem.
| Antygen na krwinkach | Przeciwciała w osoczu | |
|---|---|---|
| Grupa A | A | anty-B |
| Grupa B | B | anty-A |
| Grupa AB | A i B | brak |
| Grupa 0 | brak | anty-A i anty-B |
Czynnik Rh
Czynnik Rh sprawdza się osobno. Kto ma antygen D, ma Rh+, a kto go nie ma – Rh−. Większość ludzi ma Rh+.
Przetaczanie krwi
Przetoczenie krwi, czyli transfuzja, to podanie choremu krwi od dawcy. Przeciwciała biorcy zlepiają krwinki niezgodnej krwi, a to zagraża życiu. Dlatego przetacza się zwykle krew tej samej grupy AB0 i Rh. Krwi nie da się wytworzyć sztucznie, a potrzebują jej ranni i chorzy. Krew oddają dobrowolnie zdrowi dorośli, a oddaną krew się bada. Morfologia to kontrolne badanie krwi: liczbę krwinek i ilość hemoglobiny porównuje się z normą.
- Zdrowy dorosły oddaje krew
- Oddaną krew się bada
- Szpital przetacza krew zgodnej grupy
- Ranny lub chory dostaje szansę na wyzdrowienie
Kartka Zapamiętaj
Cała lekcja na jednej stronie: mapa myśli z obrazkami i podpowiedzią, jak to zapamiętać. Po zakupie można ją pobrać z aplikacji jako kartkę A4 i wydrukować.
Sprawdź się
Który zestaw zawiera wyłącznie funkcje krwi?
- Trawienie pokarmu, obrona, wymiana gazów
- Wytwarzanie hormonów i żółci
- Podpora ciała, krzepnięcie, ruch
- Transport tlenu, obrona, krzepnięcie
Pokaż odpowiedź
Transport tlenu, obrona, krzepnięcie
Jaką część objętości krwi stanowi osocze?
- Około 90%
- Około 10%
- Około 45%
- Około 55%
Pokaż odpowiedź
Około 55%
Czym jest osocze?
- Czerwonym barwnikiem krwinek
- Skrzepem w ranie
- Rodzajem krwinek białych
- Płynną częścią krwi
Pokaż odpowiedź
Płynną częścią krwi
Jakie zadanie mają krwinki czerwone?
- Niszczą drobnoustroje
- Wytwarzają przeciwciała
- Tamują krwawienie
- Przenoszą tlen
Pokaż odpowiedź
Przenoszą tlen
Dlaczego krew jest czerwona?
- Bo krwinki białe mają czerwone jądra komórkowe
- Bo osocze jest czerwone
- Bo płytki krwi są czerwone
- Bo krwinki czerwone zawierają hemoglobinę
Pokaż odpowiedź
Bo krwinki czerwone zawierają hemoglobinę
Zapamiętaj
- Krew przenosi tlen, CO₂, pokarm i hormony, broni i krzepnie.
- Osocze to około 55% krwi i głównie woda.
- Krwinki czerwone przenoszą tlen, białe bronią, płytki tamują krwawienie.
- Grupa A ma antygen A, B – antygen B, AB – oba, 0 – żaden.
- Rh+ ma antygen D, Rh− go nie ma.
- Przetacza się zgodną krew, a krwiodawcy ratują życie.
Pozostałe lekcje są w aplikacji
W Memospace są wszystkie tematy klasy 7, z tego przedmiotu i z pozostałych. Aplikacja sama planuje powtórki, a rodzic widzi postępy.
Wypróbuj 7 dni za darmo